1
SIFIR ATIK EĞİTİM PROJESİ
İLKOKUL UYGULAMA YÖNERGESİ
Amaç: Sıfır Atık Oyunlarında 5D modeli aracılığıyla çocuklara Sıfır Atık kavramının tanıtılması,
çocukların gündelik yaşamlarında atıkları nasıl azaltacakları ve farklı şekillerde nasıl
değerlendirebilecekleri ve nasıl daha az tüketecekleri konularında farkındalık geliştirmeleri
hedeflenmektedir. Doğal varlıkların korunması ve israfın önlenmesi konularını da kapsayan 5D modeli;
“Düşün, Gerekli Değilse Tüketme”, “Daha Az Tüket”, “Değerlendir, Yeniden Kullan”, “Değiştir, Farklı
Amaçla Kullan” ve “Dönüştür, Doğa Kazansın”
basamaklarından oluşmaktadır.
Süre: 45 dakika
Araç-Gereçler: Sıfır Atık Sunumu, internet bağlantısı
Etkinlikler:
1-
5D ile Sıfır Atık Filmi (20 dk)
2- 5D Sıfır Atık Üçgeni (25 dk)
Hazırlık:
Etkinlikte kullanacağınız aşağıdaki uygulamaları kontrol ederek hazırlıklarınızı yapın.
Dijital Pano Etkinliği: https://padlet.com (Size gönderdiğimiz yönergeye göre üye olup ‘Sıfır
Atık’ padleti oluşturun. Oluşturduğunuz padlet linkini çocuklarla paylaşın. Dijital bir pano
örneği:
https://padlet.com/temavakfi_basak/sifiratik)
5D ile Sıfır Atık Filmi:


Atıkları 5D’ye Göre Gruplayalım Oyunu: https://wordwall.net/play/5414/697/957
Etkinlik sırasında bez çanta, matara, atık kâğıtlardan yaptığınız bir yaka kartını, değerlendirerek
yeniden kullandığınız bir eşyayı çocuklara göstermek için yanınızda bulundurun.
ÖĞRENME-ÖĞRETME SÜRECİ
1. Etkinlik: 5D ile Sıfır Atık Filmi (20 dk)
Oturumu başlatın, giriş yapan çocukları oturuma kabul edin ve canlı bir ses tonuyla “Hoş geldin,
merhaba vb.” diyerek çocukları selamlayın. Çocuklara isimleri ile seslenebilmek için isimlerini
ya da -varsa- kullandıkları rumuz adlarını yazmalarını söyleyin. Daha sonra kendinizi tanıtarak
etkinliğe başlayın.
Çocuklar, bugün sizinle birlikte eğlenceli aktiviteler yapmak ve günlük hayatımızda hepimiz için çok
önemli bir konuda yeni bir şeyler öğrenmek için buluştuk. Ben bu konuda çok heyecanlıyım ama önce
tanışalım. İsmim … TEMA Vakfından geliyorum. TEMA Vakfını daha önce duydunuz mu/tanıyor
musunuz? Neler biliyorsunuz? Bizimle paylaşmak isteyen var mı? TEMA Vakfı doğal varlıkları korumak
için gönüllü olarak çalışan bir sivil toplum kuruluşu. Ben de TEMA Vakfının bir gönüllüsüyüm. Sizler de
tıpkı benim gibi doğayı, ormanları, toprağı, denizleri, havayı korumak için gönüllü olmak ister misiniz?
Eğer istersek hepimiz, hemen şimdi, bulunduğumuz yer neresi olursa olsun doğayı korumaya
başlayabiliriz. Hepimizin ortak bir amacı var: Doğayı korumak! Acaba biz bunun için ne yapabiliriz,
nereden başlayabiliriz? Bulunduğumuz her yerde mutlaka olan bir şey var, işte biz doğayı korumaya her
yerde olan bu şeyden başlayacağız? Acaba nedir o? Tahmini olan var mı? (Bu sırada ekran paylaşımı
kapatılır.)
Her mutfakta bulunur, her banyoda bulunur vb. ipuçlarıyla çocukların ev/sınıflarındaki çöp
kutusunu bulmalarını sağlayın.

2
… içinde bir şeyler var, kokusu pek hoş değil, genellikle kapaklı olur…
Çocuklar çöp kutusunu tahmin ettiklerinde “Evet, doğayı korumaya işte buradan, çöp
kutusundan başlayacağız. Bu kulağa biraz garip gelebilir ama günlük hayatımızda ne kadar az
çöp çıkartırsak ve atıklarımızı geri dönüşüm kutularına atarsak doğayı o kadar çok korumuş
oluruz.”
diyerek “chat–sohbet” bölümünden, hazırladığınız padlet linkini çocuklara gönderin
ve çocukların tamamlayabilmeleri için onlara zaman verin.
Not: Çocuklardan, kutucuklarda yazılı ifadelerden hangisini uyguluyorlarsa o ifadelerin altındaki
“Yorum ekle” bölümüne isimlerini yazmalarını isteyin. Sorulara cevaplarını yazarken “Yorum ekle”
bölümüne önce adlarını, sonra cevaplarını yazıp sağ ok simgesine basarak göndermelerini söyleyin.
(“Çöpe en son ne attın?’’ sorusu için: “Derya: ambalaj paketi’’) Eğer isim yazmazlarsa cevabı veren
öğrenciyi bilemezsiniz, çocuklar sisteme üye olmadıklarından isimleri “Anonim” olarak çıkar.
Süre sonunda varsa yorumları okuyun ve en çok yorum alan seçenekler üzerinden sohbet edin.
Katılımları için çocuklara teşekkür edin ve aşağıdaki açıklamayı yapın:
Günlük hayatımızda farkına varmadan aldığımız ya da kullandığımız her eşya ile aslında dünyamızın
doğal kaynaklarını tüketiyoruz ve kullandıktan sonra atık çıkarıyoruz. Bu sırada hepimizin birlikte
yaşadığı ortak evimiz olan dünyayı kirletiyoruz. Dünyada yalnız yaşamıyoruz, bitkilerle ve hayvanlarla
bu dünyayı paylaşıyoruz. Dünyadaki su varlıklarını, toprağı, ormanları ve havayı hep birlikte
kullanıyoruz. Ama biz insanların çıkardığı atıklar gün geçtikçe artıyor ve hem bizi hem de tüm
canlılarla birlikte yaşadığımız bu güzel gezegeni kirletiyor. Atıkların çevremize, denizlere, toprağa ve
dünyamıza verdiği zararları istersek değiştirebiliriz! Peki, bunu nasıl yapacağız? Bir şey satın almadan,
kullanmadan ve bir şeyi çöpe atmadan önce tekrar bunu niçin yaptığımızı düşünerek işe başlayabiliriz.
Böylece atıklarımızı azaltabiliriz.
Aranızda bugün hiç atık çıkarmayan biri var mı?
Peki, sıfır atık denildiğinde aklınıza ne geliyor? Daha önce duymuş muydunuz? Ne
olabilir?
Çocuklara çok sevdiğiniz ve mutlaka izlemelerini istediğiniz bir film olduğunu söyleyin.
Çocuklarla ekran paylaşımı (share screen) yapın ve ‘‘5D ile Sıfır Atık” filmini açın. Filmi izledikten
sonra ekran paylaşımını kapatın ve çocukların yorumlarını alın.
2. Etkinlik: 5D Sıfır Atık Üçgeni (25 dk)
Sunumda 5D üçgenini göstererek basamakları biraz daha yakından tanıyacağınızı söyleyin ve
5D üçgenindeki basamakları aşağıdaki notlara göre çocuklara anlatın.
“Değerlendir, Yeniden Kullan” ve “Değiştir, Farklı Amaçlarla Kullan” basamaklarına
geldiğinizde çocukların evlerini düşünmelerini ve çevrelerini gözlemlemelerini isteyin.
Basamakları anlattıktan ve örnek verdikten sonra çocuklara 3 dakika vererek herkesin evde bu
iki basamağa uygun olabilecek örnekler bulmasını ve bunları yanında getirmelerini söyleyin.
Gruba göre tek bir eşya da getirmelerini isteyebilirsiniz. Gerekirse bu aşamada evdeki büyükleri
de sürece dâhil edebilirsiniz.
o Herkesin evde farklı bir amaçla kullandığı bir kavanoz
o Saksı veya saklama kabı için kullanılan bir plastik atık kabı
o Eski ama farklı bir iş için değerlendirilmiş bir kıyafet
o Dikilmiş, tamir edilmiş herhangi bir eşya
3
Önemli Not: 5D üçgenini anlatırken sıfır atık yaklaşımının temelinde atıkları azaltmak olduğunu
özellikle vurgulayın. Geri dönüşümün son aşama olduğunu, üçgenin üst basamaklarına günlük
hayatımızda daha çok önem verilmesi gerektiğini vurgulayın.
5D basamaklarıyla ilgili konuştuktan sonra şu açıklamayı yapın:
Şimdi bir çöp kutusunun içindeki atıklara birlikte bakalım. Çöpe neler atmışız, birlikte değerlendirelim
ve atıklarımızı birlikte düşünerek azaltalım.
Bu etkinlikte, çocuklardan atıkların hangi 5D basamağına uygun olduğunu düşünmelerini ve
görselleri ilgili boşluklara yerleştirmek için tahminde bulunmalarını isteyin. Wordwall linkini
açın ve ekran paylaşımı yaparak çocuklarla birlikte oynayın.
Link: https://wordwall.net/play/5414/697/957
Atıkları doğru kutulara sürükleyebilmek için çocukların aşağıdaki örnek soruları sorarak
düşünmelerini ve en uygun olanı tahmin etmelerini sağlayın.
o Bu neden çöp kutusunda olabilir?
o Hangi maddeden yapılmış? (Plastik, metal, kâğıt, cam, organik vb.)
o Bu eşya sizin olsaydı ne yapardınız?
o Bu atığı nasıl değerlendirebiliriz?
o Şimdi bu atığı çöp kutusundan çıkaralım. Peki, bu hangi kutuya gelmeli?
o Onunla neler yapabiliriz?
Not: Etkinliği açtıktan sonra sağ alt köşedeki dört yönlü ok simgesine basarak tam ekran yapabilirsiniz.
Görselleri kutulara sürükledikten sonra “yanıtı gönder”e basarak doğru/yanlış cevapları görebilirsiniz.
Sağ üst köşedeki sayıya tıklayarak tüm cevapları görebilirsiniz. (yanıtları göster / doğru yanıtlar) Çöp
kutusundan çıkan atıklar aşağıdaki şekilde değerlendirilir:
1.
Düşün, Gerekli Değilse Tüketme: Kullanılmamış bir matara / Kullanılmamış bir eldiven /
Plastik pipet / Kullanılmamış bir çanta
2.
Daha Az Tüket: Plastik su şişesi / Plastik poşet / Ambalaj paketi / Plastik bardak
3.
Değerlendir, Yeniden Kullan: Bitmemiş defterler / Cam kavanoz / Eski bir oyuncak /
Kullanılmış bir kalemlik
4.
Değiştir, Farklı Amaçlarla Kullan: Dizi yırtılmış kot pantolon (Kesip şort yapılabilir.) / Konserve
kutusu (Saksı yapılabilir.) / Eskimiş bir tişört (Küçük dokunuşlarla çanta yapılabilir.) / Sağlam
karton kutu (kedi evi yapabilir.)
5.
Dönüştür, Doğa Kazansın: Tamamı kullanılmış kâğıtlar, defterler / Yenmiş bir elma (Kompost
yapımında kullanılır.) / Süt kutusu* / Metal atıklar
*Karton içecek kutusu (süt kutusu) ekrana geldiğinde şu bilgiyi verin: İçeceğiniz bittiğinde önce kutuyu
yassılaştırın sonra pipeti içine iterek kutunun tüm parçalarının birlikte geri dönüştürülebilmesi için kâğıt
geri dönüşüm kutusuna
atın.
Çocuklar etkinliği tamamladıktan ve öğrendikleri bilgileri test ettikten sonra, onlardan bundan
sonra bir şey alırken ya da herhangi bir şeyi çöpe atmadan önce 5D basamaklarını
düşünmelerini isteyin.
Çocuklara daha sonra da oynamaları için Wordwall linkini “chat” bölümünden
gönderebilirsiniz.
https://wordwall.net/play/5414/697/957
Çocuklara teşekkür ederek etkinliği sonlandırın.
4
Bilgi Notu:
5D üçgenindeki basamakları uygulayarak daha az atık çıkartabiliriz. Günlük hayatımızdaki
tercihlerimizde üçgenin üst basamaklarına ne kadar dikkat edersek kalan basamaklara o kadar az atık
bırakmış oluruz.
1. Düşün, Gerekli Değilse Tüketme
Bir şeyi satın almadan önce onun gerçekten ihtiyacınız olup olmadığını düşünün. Bunun için kendinize
sorular sorun.
Bu benim için istek mi? İhtiyaç mı?
Onu satın almazsam olur mu?
Bu üretilirken ne kadar su ve enerji harcanmış olabilir?
Bu doğaya ne kadar zarar verebilir? (Bunları öğrenmek için alacağınız ürünün etiketindeki
ifadelerin ne anlama geldiğini araştırabilirsiniz.)
Bu hangi malzemeden üretilmiş? Plastik mi, cam mı?
Bunu ne kadar süre kullanabilirim? Bu uzun ömürlü mü, tek kullanımlık mı?
Bu ne kadar yolculuk yapmış olabilir? Bu nereden geliyor?
Bu geri dönüştürülen bir materyalden mi yapılmış?
Bunu daha sonra tekrar kullanabilecek miyim? Bunu nasıl ve nerede kullanabilirim?
Bunun ambalajı hangi maddeden yapılmış? Bununla ne kadar atık çıkaracağım?
2. Daha Az Tüket
Tükettiğiniz ve kullandığınız her şeyin doğaya olan etkisini düşünün. Daha az plastik, daha az kâğıt ve
daha az enerji tüketin.
Kâğıt yerine cam bardak, poşet yerine bez çanta ya da file, plastik şişeler yerine su matarası
kullanın.
Gün ışığından daha çok yararlanın. Gerekli değilse ışıkları kapatın.
Evdeki şarj aletlerini işi bittiğinde prizden çekin.
Hızlı duş alın, dişlerinizi fırçalarken ya da ellerinizi sabunlarken musluğu kapatın.
Çantalarınızı daha uzun süre, defterlerinizi ve kalemlerinizi ise bitene kadar kullanın.
Bir gün ya da bir hafta içinde satın aldığınız ya da halen kullandığınız eşyaları düşünün. Ne kadar
atık çıkarıyorsunuz?
3. Değerlendir, Yeniden Kullan
Artık kullanmayacağınız eşyalarınız çöp mü? Atmadan önce tekrar düşünün ve kendinize sorun: “Onu
yeniden kullanabilir miyim?”
Boya kalemlerinizi ya da başka bir şeyleri saklamak için evdeki eskimiş kalem kutusunu
kullanabilirsiniz.
Kullanmadığınız bir çantanızı bir arkadaşınızın veya bir başkasının kullanması için
yenileyebilirsiniz. Kitapları, oyuncakları, kırtasiye eşyalarını bir arkadaşınız ile takas edebilir ya da
bir yere bağışlayabilirsiniz. Böylece daha az çöp üretmiş olursunuz.
4. Değiştir, Farklı Amaçla Kullan
Değiştirin, dönüştürün ve yaratıcı fikirler geliştirin. Yeniden kullanamayacağınızı düşündüğünüz bir
eşyayı keserek, yapıştırarak, dikerek farklı bir eşyaya dönüştürüp kullanabilirsiniz.
Eski kalemliği, cüzdan olarak kullanabilirsiniz.
İçtiğiniz meyve suyu kutusundan kumbara, saksı, kalemlik ve kuş yuvası yapabilirsiniz.
Size küçük gelen pantolonunuzu kesip şort olarak giyebilirsiniz.
5
Sayfası az kalmış defterlerinizi kendi tasarlayacağınız bir not defterine dönüştürebilirsiniz.
Yaratıcılık serbest!
5. Dönüştür, Doğa Kazansın
Atıkları azaltmanıza ya da değerlendirmenize rağmen yine de elinizde kalan atıklar olursa onları geri
dönüştürüp doğaya kazandırın. Kâğıt, plastik, cam, metal ve pil atıklarının doğada çözünüp
kaybolmaları uzun sürer. Bu süre içinde toprağı ve denizleri kirleterek burada yaşayan canlılara zarar
verirler. Öyleyse atıklarımızı, geri dönüşüm ile tekrar kullanılmak üzere ayrıştırmalıyız. Bu sayede hem
yeni ürün yapımında gerekli ham maddeleri daha az kullanarak doğal varlıkları korumuş hem de üretim
aşamasında harcanacak enerji ve sudan tasarruf etmiş oluruz. Sadece kullandıktan sonra değil, satın
alırken de ürünlerin geri dönüştürülmüş malzemeden yapılıp yapılmadığını kontrol edebiliriz. Örneğin;
karton içecek kutuları “sürdürülebilir orman” denilen özel ormanlardan gelen malzemeden üretiliyor
ve tekrar geri dönüştürülüyor. Sürdürülebilir orman, kesilen ağacın yerine daha çok yeni ağacın
yetiştirildiği, kâğıttan malzeme üretmek için oluşturulan orman demek.
Daha fazla etkinlik ve eğitim materyali için
TEMA Vakfı Sıfır Atık Eğitim Portalını
(www.sifiratiktema.org)
kullanabilirsiniz. Çocuklarla birlikte siteye üye olmadan dijital oyunları da
oynayabilirsiniz.

 

 

 

https://sifiratiktema.org/

https://sifiratik.gov.tr/

Arama