AĞAÇ KARDEŞLİĞİ PROJESİ

 

Dosyalar: https://drive.google.com/file/d/1HPHYwnVCumYA551BfahyJxcEF9N1mQGE/view?usp=sharing 


ETKİNLİK UYGULAMA YÖNERGESİ


Amaç
: Etkinlik ile çocukların yakın çevrelerindeki ağaçları tanımaları, ekosistem ve endemik bitki hakkında
farkındalık geliştirmeleri amaçlanmaktadır.
Süre: 45 dakika x 2 hafta
Araç-Gereçler: Kâğıt, kalem, bilgisayar ve internet bağlantısı


Hazırlık:
Zoom oturumunu açtığınızda çocuklarla buluşmadan önce adınızın yanında ağaç simgesi çıkmasını
isterseniz aşağıdaki yönergeyi uygulayabilirsiniz.
Participants (Katılımcılar) bölümünde adınızın yanındaki More (daha
fazla) yazısına tıklayın. Rename (Adı değiştir) bölümünde klavyeden
Windows tuşu ve noktaya aynı anda basarak emojilerin çıkmasını
sağlayın. Emoji ekranı açıldığında arama bölümüne (büyüteç simgesi)
“ağaç” yazın ve çıkan simgeyi seçin. Böylece adınızın yanında bir ağaç
simgesi olacaktır.
Etkinlikte kullanacağınız aşağıdaki uygulamaları kontrol ederek hazırlıklarınızı yapın.
Wordwall: https://wordwall.net/play/5904/525/162
Dijital Pano Padlet: https://padlet.com/temavakfibasak/agackardesligi
Wordart: https://wordart.com/


Kazanımlar:
HB.3.6.1. İnsan yaşamı açısından bitki ve hayvanların önemini kavrar.
HB.3.6.2. Meyve ve sebzelerin yetişme koşullarını araştırır.
F.3.6.2.5. Doğal çevrenin canlılar için öneminin farkına varır.
F.3.6.2.1. Yaşadığı çevreyi tanır.


1. HAFTA: KOMŞUM AĞAÇLAR
1. Etkinlik: Komşum Ağaç (15 dk)
Oturumu başlatın, giriş yapan çocukları oturuma kabul edin ve canlı bir ses tonuyla “Hoş geldin,
merhaba vb.” diyerek çocukları selamlayın. Çocuklara isimleri ile seslenebilmek için isimlerini ya da
kullanan varsa rumuz isimlerini yazmaları için çocukları teşvik edin.
Çocuklara kendinizi tanıtın ve bugün yapacağınız etkinlikle ilgili ipuçları vererek çocukların dikkatini
çekin.
Çocuklara pencerelerinden hangi ağaçların göründüğünü hatırlayıp hatırlamadıklarını sorun.
o Tam olarak nasıl bir ağaç? Görünüşü nasıl?
o Yapraklarının şeklini hatırlıyor musunuz?
o Adını biliyor musunuz?
Çocuklara ‘‘Peki, şimdi bakın bakalım, doğru hatırlıyor musunuz?’’ diyerek çocukların pencereden
hatırlamaya çalıştıkları ağaca bakıp gelmelerini isteyin. Bunun için çocuklara 2 dakika verin.
Daha sonra aşağıdaki sorular ve açıklama ile çocuklarla sohbet etmeye başlayın.
o Peki, okul bahçesinde / okul çevresinde? Okula geldiğiniz yolu düşünün, nerelerde
ağaçlar var?
o Şekilleri, renkleri nasıl? Yapraklarını hatırlıyor musunuz?
o İsimlerini bildiğiniz ağaçlar hangileri?
o Yaşadığımız ilde / bölgede çok bilinen bir ağaç var mı?
o Ağaçlarla hangi oyunları oynarız? (Tırmanma, salıncak, saklambaç vb.)
o Ağaçlar hangi canlı cansız varlıklarla birlikte yaşar? (Toprak, hava, kuşlar, böcekler vb.)
o Ağaçların toprakla / böceklerle nasıl bir ilişkisi vardır?
Ağaçlarla her yerde karşılaşabiliriz, değil mi? Evimizin çevresinde, okul bahçesinde… Onlar bizim
komşularımız. Biliyor musunuz, bir ağacın çevresinde, köklerinde, gövdesinde, yapraklarında birçok canlı
yaşar. Ağaçlar kökleriyle toprağa sıkı sıkı tutunur, topraktaki suyu alarak kendileri için besin üretir ve böylece
büyür. Bu sırada büyümek için güneş ışığına, havaya da ihtiyaç duyarlar tabii… Ağaçlar; bazı hayvanlar için
yuva, bazı hayvanlar için de besin kaynağı olur. Örneğin kuşlar ağaçta yuva yapar, bazen de bir dalın
üzerinde, yaprakların gölgesinde dinlenirler. Böcekler de ağacı bir yuva ve besin kaynağı olarak kullanırlar.
Örneğin tırtıllar yapraklarla beslenir. Biz de ağaçlarla hem oyun oynarız hem de onun sayesinde temiz ve
sağlıklı bir hava soluruz.
Ağaçlarla ilgili neleri merak ediyorsunuz? “Ağaçların yaşı nasıl hesaplanır? Ağaçlar nasıl nefes alır? Ağaçlar
konuşur mu? Başka canlılarla iletişim kurarlar mı? Ağaçların duyguları var mıdır? Nelerden korkarlar? Onları
ne mutlu eder? Ailesi var mıdır ağaçların? Mevsimlerin geldiğini nasıl anlarlar? Nasıl su içerler? Ağaçlar uyur
mu?” Bakalım ağaçlar hakkında neler öğreneceğiz?
2. Etkinlik: Ağaç Bulmacası (20 dk)
Çocuklarla, sizinle sunum dosyası içerisinde
paylaştığımız ağaç görselini ekrandan
paylaşın ve ağacın bölümlerini aşağıdaki
bilgilerden de yararlanarak kısaca anlatın.
Ağacın köklerini göremeyiz ama ağacın en önemli
organlarından biri kökleridir. Kökler, ağacın toprağın
altındaki organıdır. Ağacın gövdesini toprağa
bağlayan kök, topraktan su ve süzülmüş maddeleri
alır ve kendine besin sağlar. Bunun dışında ağacın
kökleri sizce ne işe yarar? Ağaç kökleri, besin
sağlamakla kalmaz, toprağı bir arada tutar. Böylece
toprak kaybı olmaz. Ayrıca ağaçlar kökleri ile toprağa
tutundukları için dik bir şekilde uzayabilir. Toprak, içerisindeki su ve diğer mineraller ile ağacı beslerken, ağaç
da düşen yaprakları, meyveleri, dal parçaları ile toprağa besin sağlar.
Şimdi, ağacın gövdesine bakalım… Gövde, ağacın kimlik kartı gibidir. Kökler, topraktan aldığı besin
maddelerini gövdeye getirir. Gövde bir iletim borusu gibi köklerden aldığı besinleri dallara oradan da
yapraklara iletir. Bir ağacı tanımak için, gövdesinin üzerindeki kabuklar bize çok şey söyler. Biliyor musunuz,
ağacın kabukları bizim derimiz gibidir. Derimiz bizi nasıl koruyorsa ağaç kabuğu da ağacı korur. Her ağaç
türünün kabuğu da farklıdır. Elimizi ağacın gövdesi üzerinde gezdirdiğimizde elimiz hiçbir engele takılmadan
yüzeyinde kayıyorsa, bu o ağacın düz, pürüzsüz ve çatlaksız olduğunu gösterir. Bazı ağaçların gövdesinde ise

elimize çatlak dediğimiz girinti ve çıkıntılar gelebilir. Ağacın gövdesindeki kabuk, ince veya kalın olabilir.
Çatlaklar derin, çok, az, yatay ya da dikey olabilir…
Ağaca bakın, gövdeye yakın yerlerde çok kalın dallar, gövdeden uzaklaştıkça bu kalın dalların taşıdığı daha
ince dallar göreceksiniz. Bu ince dallar, üzerlerinde yaprak, çiçek, meyve gibi organları taşır. Dallar farklı
şekillerde ve açılarda ağacın gövdesine bağlanır. Aynı zamanda dallar uzama şekillerine göre ağaca şeklini
verir. Ağacımızın dalları nasıl? Gövdeye dik mi? Dallar belli bir düzende mi diziliyor? Yukarı doğru mu bakıyor
yoksa aşağıya mı sarkık? Üzerinde neler var? Dallar nereye kadar uzanıyor? Yapraklar döküldüğünde dalların
üzerinde şişkin ve paketlenmiş halde duran küçük yaprak veya çiçek tomurcukları görebilirsiniz. Yaprak
döken ağaçlarda, tomurcuklar en rahat kışın görünür.
Çiçekler ise, bir görünüp bir kaybolur. Ağaçlar ne zaman çiçek açar? Ağaçlar genelde havalar ısındığında,
yani ilkbaharın gelişi ile çiçek açar. Kışın yapraklarını döken bazı ağaçların çiçekleri yapraklar ile aynı anda
açarken, bazıları yapraklardan sonra (örneğin manolya), bazıları ise yapraklardan önce (örneğin erguvan ve
erik) açar.
Biliyor musunuz, yapraklar ağaçları tanımamız için çok önemlidir. Bir ağacı en çok meyvesine ve yaprağına
bakarak tanıyabiliriz. Yapraklar en belirgin organlarıdır. Bazı ağaçların yaprakları her mevsim yeşil kalabilir,
bazı ağaçlar ise tüm yapraklarını sonbahar ve / veya kış aylarında döker… Yapraklar, ağaçların filizine bağlı,
yassı, geniş, yeşil renkli organlarıdır. Yapraklara bakarak birçok ağacı hızlıca tanıyabiliriz. Yaprakların
üzerinde ana bir damar geçer ve bu damardan da yan damarlar ayrılır. Bir sap üzerinde bir yaprak varsa,
bunlara basit yaprak denir. Birden fazla yaprak varsa, bileşik yaprak denir.
Daha sonra çocuklara yeni bir etkinlik yapacağınızı söyleyin. Çocuklara uygulama ile ilgili aşağıdaki
bilgiyi verin.
Ekranda önce yaprak resimlerini göreceğiz. Daha sonra ağaç resimleri gelecek ve birlikte hangi yaprağın
hangi ağaçta olduğunu bulup yaprak ve ağaç eşleştirmesi yapacağız. Bu sırada yaprakların özelliklerini ve
ağaçların isimlerini de öğreneceğiz. Hazırsanız başlayalım. Bakalım ne kadar tahmin edebileceğiz?
Wordwall linkini
(
https://wordwall.net/play/5904/525/162) açın
ve çocuklarla ekran paylaşımı yapın. Çocuklara 5
dakika içerisinde yaprakları ve ağaçları
eşleştireceğinizi söyleyin.
Oyunu oynarken aşağıdaki soruları sorarak çocuklarla sohbet edebilirsiniz.
o İlk defa ismini duyduğunuz ağaç var mı?
o Daha önceden bildiğiniz ağaçlar var mı?
o Daha önce çevrenizde gördüğünüz ve şu anda bu görselde olan ağaç var mı?
o Bu ağaçlar dışında etrafınızda bulunan ağaçların isimlerini söyleyebilir misiniz?
Not: Etkinliğin sonunda çocuklara daha sonra da oynamaları için Wordwall linkini
(
https://wordwall.net/play/5904/525/162) gönderebilirsiniz.
Daha sonra çocuklara sizinle sunum dosyası
içerisinde paylaştığımız tohum görselini gösterin
ve bunun ne olduğunu bilip bilmediklerini sorun.
Cevaplarını aldıktan sonra aşağıdaki bilgi
notundan yararlanarak tohum hakkında
çocuklara bilgi verin.


Bilgi Notu:
Biliyor musunuz bu baktığımız ve etrafınızda gördüğünüz
bitkilerin bazıları yaşama önce bir tohum olarak başlar.
Kocaman ağaçlar da… Ancak tohumlar çok ama çok
küçüktür. Şu an baktığınız tohumu düşünün… Daha iyi görmek için çok yakından bakmanız ya da büyüteç ile
incelemeniz gerekiyor. Hatta bazı bitkilerin tohumları incecik taneciklerden oluşur… Ama bu küçük
taneciklerin içerisinde bir bitkinin yaşama başlaması için gerekli tüm besin saklıdır. Hatta bazı tohumlar uzun
süre bu besinleri koruyabilir. Böylece büyümeleri için gereken koşullar oluşana kadar bekleyebilirler. Bütün
tohumlar büyümeye başlamak için oksijen, su ve sıcaklığa ihtiyaç duyar. Bu ihtiyaçlarını karşılayabileceği bir
ortam oluştuğunda tohum artık uyanmaya hazır olur. Bir tohum çimlenip filizlendikten sonra ise beslenmeye
ve büyümeye devam edebilmek için de toprağa, gün ışığına, havaya ve suya ihtiyaçları vardır. Tohum
filizlenir filizlenmez toprağa küçük bir kök salar ve buradan ilerleyip büyümek için en uygun noktaları arar.
Kökler toprağa iyice tutunduktan sonra ise incecik filizi toprağın üzerinde görürüz. Filizleri toprağın
üzerinden gördükten sonra da büyümek için mutlaka toprağa, güneş ışığına ve karbondioksite ihtiyaç duyar.
Artık fotosentez yaparak kendi besinini üretmeye başlayabilirler. Ama önce filizleri saksılardan çıkarıp daha
büyük alanlarda toprakla buluşturmak gerekir ki kökleri daha iyi gelişsin ve ağaç olabilsinler… Kökler sadece
ağaçların büyümesi için midir? Başka ne işe yararlar? Ağaçlar, toprak sayesinde büyürken aynı zamanda
kökleriyle toprağın kaymasını yani erozyonu da önler. Toprak ne kadar sağlıklı olursa, toprakta yetişen
bitkiler, toprakta büyüyen ağaçlar da o kadar sağlıklı olur. Ekosistemi anlatırken bahsettiğimiz gibi,
doğadaki her şey birbirine bağlıdır ve birbirinden etkilenir. Toprak ve bir zamanlar küçük bir tohum olan
ağacın ilişkisi işte böyledir ve bu ilişki orman ekosisteminin çok önemli bir parçasıdır.
Ekran paylaşımı yapın ve Wordart uygulamasını (https://wordart.com/açın. ‘Create now’ kutucuğuna tıklayarak kelime bulutu oluşturmaya başlayın.
Çocuklara, ağaçla ilgili akıllarında kalan kelimeleri size söylemelerini isteyin. Çocukların ekranınızı gördüğünden emin olun. Bu sırada kelimeleri sol tarafta
bulunan menüdeki ‘Filter’ (filtre) başlığının altındaki kutucuklara alt alta yazın. Tüm çocuklar katıldıktan sonra sol alt menüdeki ‘fonts’ (font), ‘layout’ (düzen), ‘style’ (biçim)
kısımlarından oluşturduğunuz kelimeleri renklendirebilir, görsel olarak daha iyi hale getirebilirsiniz.
Kelime bulutunuzu oluşturmak için sağ üst menüde bulunan ‘visualize’ (görselleştir) yazan kırmızı
renkteki kutucuğa tıklayın. Daha sonra sol üst menüdeki ‘download’ (indir) düğmesine tıklayın ve
kelime bulutunu bilgisayarınıza ‘Standard JPEG’ veya ‘Standard PNG’ dosyası olarak kaydedin.

3. Etkinlik: Ağaç Çarkı (10 dk)
Çocuklara ağaç çarkı çalışma kâğıdını ‘chat’ (mesaj) bölümünden gönderin ve çocukların dosyası
bilgisayarlarına indirmesini isteyin.
(Örnek çalışma kâğıdı ekte yer almaktadır.) Çıktı alarak, bir
kartonun üzerine yapıştırmalarını ve keserek kendilerine ağaç çarkını oluşturmalarını isteyin. Kendi
yaptığınız çarkı çocuklara göstererek nasıl kullanacaklarını gösterebilirsiniz. Çıktı alamayan çocuklar
yaprak resimleriyle de gözlem yapabilirler. Bir sonraki buluşmaya kadar herkesin evine en yakın
birkaç ağacın ismini öğrenmelerini ve not almalarını isteyin.


2. HAFTA: TANIŞTIĞIM AĞAÇLAR
1. Etkinlik: Komşum Ağaç (15 dk)
Çocuklara ağaç çarkı ile yaptıkları gözlemleri sorun. Öğrendikleri ağaç isimlerini yazarak bir liste
oluşturun ve çocukları alkışlayın. Çocuklara ağaçlarla ilgili gözlemlerini sorun.
2. Etkinlik: Endemik Bitki Nedir? (20 dk)
Çocuklara, endemik kavramını daha önce duyup duymadıklarını sorun ve yanıtlarını aldıktan sonra
endemikle ilgili aşağıdaki açıklamayı yapın.
Biliyor musunuz tüm canlılar aynı yerde yaşayamazlar. Bazı canlılar serin ve yağışlı ormanlarda bazı canlılar
ise sıcak ve kurak bozkırlarda yaşayabilir. Canlıların doğup büyüdükleri, yuvalarını yaptıkları, beslendikleri,
yavrularını büyüttüğü ve yaşamlarını mutlu, sağlıklı bir şekilde geçirdiği bu doğal ortamlar onların evleri,
yaşam ortamlarıdır. Nasıl ki biz yaşadığımız bölgedeki hava durumuna, mevsimlere göre yaşıyorsak ve buna
göre oyunlarımızı, kıyafetlerimizi belirliyorsak; o bölgedeki hava durumuna, mevsimlere, doğal koşullara
göre yaşayabilen canlılar da başka başka oluyor. İşte, biz de sadece belli bir bölgede görülen bitkiler için
“Endemik Bitki” kavramını kullanıyoruz. Endemik, bulunduğu bölgenin çevreyle ilgili şartları nedeniyle
yalnızca belirli bir bölgede yaşayan / yetişen, dünyanın başka yerlerinde yaşama / yetişme ihtimali olmayan,
yöreye özgü hayvan / bitki türüne deniyor. Peki, siz yaşadığınız yerdeki endemik bitkileri biliyor musunuz?
Bu bitkilerin neler olduğunu merak ediyor musunuz?
Çocuklarla ekranınızı paylaşın ve Padlet uygulamasını açın. Çocukların ekranınızı gördüğünden emin
olun. (
https://padlet.com/temavakfibasak/agackardesligi)
Çocuklara önce kendi yaşadıkları
bölgedeki endemik canlıları göstermek için
haritadan bulunduğunuz bölgeye yaklaşın
ve ilinizi veya en yakın ildeki mor konum
işaretine tıklayın. (Endemik bitkilerin
ismini söyleyin. Var ise açılan fotoğrafın
üzerine tıkladığınızda fotoğraf
büyüyecektir.)
Çocuklarla o bölgeye ait endemik bitkilerin
isimlerini paylaşın. Daha sonra diğer bölgelerdeki endemik canlıları göstererek aşağıdaki soruları
sorarak onlarla sohbet edin.
o Bu bitkiyi / ağacı daha önceden görmüş müydünüz?
o Peki, bu bitki sizce neden sadece burada yaşıyor?
o Bu bitkiyi korumak neden önemli?
o Onu korumak için ne yapmalıyız?
o Acaba adını bildiğiniz ve sadece bu bölgede gördüğünüz bir ağaç var mı?
o Peki, sadece Türkiye’de olan ve sizin bildiğiniz bir bitki var mı?
Çocukların yanıtlarını aldıktan sonra onlara aşağıdaki açıklamayı yapın:
Endemik bitkilerin de bir bölgede olması o bölgenin ekosistemi / doğası içerisinde ona ihtiyaç olduğu
anlamına gelmektedir. Bir ekosistemin sağlığı, tüm üyeleri ve çevre arasındaki hassas dengeye bağlıdır. Bir
şey eksilip ya da artıp dengeyi bozarsa, ekosistem ve tüm üyeleri zarar görebilir. Mesela, öğretmenler okulda
olmazsa ne olur? Öğrenciler olmazsa ne olur? Peki, sınıfımızı temizleyen görevliler olmazsa ne olur? İşte,
bunun gibi doğadaki tüm canlılara da ihtiyacımız var… Özellikle bu bitki sadece bu bölgede varsa, onun
ekosistemdeki yeri çok daha fazla önemlidir. Doğadaki her canlının bir görevi var, her canlı hem kendi
yaşamını hem de doğadaki diğer tüm canlıların yaşamını sürdürmesine katkıda bulunuyor. Ekosistemdeki
canlılardan birinin zarar görmesi ve yok olması diğer tüm canlıları etkiler. Yani kısaca sadece endemik
bitkileri / canlıları değil; doğadaki bütün canlıları korumamız gerekiyor.
3. Etkinlik: Ağaç Kardeşi Oldun! (10 dk)
Çocuklara, sizinle sunum dosyası içerisinde paylaştığımız örnek
fidan sertifikasını ekran paylaşımı yaparak gösterin. Aşağıdaki
bilgilendirmeyi yaptıktan sonra çocukları tebrik edin. Sınıf
öğretmenine de desteği için teşekkür edin. Çocuklara ve
öğretmene isimlerine özel hazırlanan sertifikanın
gönderileceğini söyleyin.
Biliyor musunuz birçok ablanız ve abiniz bu projeye destek veriyor.
Etkinliklere katıldığınız, ağaçları tanımayı öğrendiğiniz için sizlerin adına
1 fidan bağışı yaptı ve sizlerin Ağaç Kardeşi oldu. TEMA Vakfı olarak sizin
adınıza Ağaç Kardeşliği Hatıra Ormanı’na fidan diktik. Sizin adınıza
diktiğimiz ağaçlara fidanlara bizler bakacağız, onları büyüteceğiz, onlar
da ağaç olacak... Siz de çevrenizdeki ağaçları tanımak, onları korumak
için gönüllü olur musunuz?
Çocuklara etkinliğe katıldıkları için teşekkür ederek, onları alkışlayın.